Bao nhiêu thế hệ học trò Việt Nam đã từng đọc và nghẹn ngào trước những câu thơ của Vũ Cao:
"Mới đến đầu ao, tin sét đánh
Giặc giết em rồi, dưới gốc thông..." Trong thơ, cô gái quê Núi Đôi mang một mối tình trong sáng, dang dở, mỏi mòn chờ đợi người yêu đi đánh giặc.
Nhưng sự thật ngoài đời còn khắc nghiệt, bi tráng và xót xa hơn thế gấp ngàn lần.
Nguyên mẫu của cô gái ấy không phải là thiếu nữ đang chờ cưới, mà chị đã có chồng.
Chỉ có điều, cuộc hôn nhân của chị chỉ kéo dài vỏn vẹn đúng... 2 ngày mà thôi.
Và có một sự thật làm rơi nước mắt mà không một câu thơ nào nhắc tới: Ba năm sau ngày chị hy sinh, chính mẹ ruột của chị đã lặn lội đi hỏi vợ mới cho người con rể của mình.
Cô gái ấy tên là Trần Thị Bắc (quê ở thôn Xuân Đoài, vùng Sóc Sơn, Hà Nội ngày nay).
Chị là nữ du kích phụ trách tổ quân báo kiêm cứu thương, có biệt tài cải trang thành cô gái quê chít khăn mỏ quạ gánh hàng rong để dò la đồn bốt giặc.
Người chị yêu là Trịnh Khanh, một chiến sĩ bộ đội thuộc Trung đoàn 121.
Hai người quen nhau giữa những ngày đạn bom ác liệt.
Anh Khanh từng tự tay viết một tờ giấy xin phép cưới, nhưng người chính trị viên đại đội đã hy sinh ngay sau khi ký duyệt tờ giấy ấy.
Xúc động trước kỷ vật của người chỉ huy, chị Bắc và anh Khanh quyết định tổ chức lễ cưới ngay giữa chiến khu.
Đó là ngày 9/12/1953 tại vùng tự do Hồng Kỳ (Sóc Sơn).
Mẹ chị Bắc phải quẩy đôi quang gánh, một bên là cậu con trai út, một bên là nhúm bánh kẹo từ vùng địch hậu trốn lên vùng tự do để lo ngày vui cho con gái.
Đồng đội dựng tạm cho đôi trẻ một túp lều nhỏ trên sườn đồi, chiếc "giường cưới" chỉ là một ổ rơm lót lá chuối khô.
Họ thành vợ thành chồng. Nhưng cuộc kháng chiến không cho họ nhiều hơn 48 giờ đồng hồ.
Hai ngày sau, chị Bắc gạt nước mắt quay lại vùng địch hậu làm du kích.
Anh Khanh khoác ba lô hành quân ra mặt trận. Khi chia tay, không ai biết rằng đó là cái ôm cuối cùng của đời người.
Mùa xuân năm 1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ mở màn.
Đêm 16/3/1954, chị Bắc nhận nhiệm vụ đi đầu dò đường để dẫn một đoàn 30 cán bộ băng qua khu vực Núi Đôi.
Trong màn đêm, khi đến sát chân núi, chị bất ngờ rơi vào ổ phục kích của lính Pháp.
Bọn giặc đè nghiến, cố bịt miệng chị lại để giăng mẻ lưới chờ đoàn cán bộ đi phía sau lọt vào.
Trong ranh giới sinh tử, nghĩ đến sự an nguy của 30 đồng chí phía sau, cô gái 22 tuổi ấy đã đưa ra một quyết định tột cùng chói lọi.
Chị vùng lên, lao thẳng vào một tên lính Pháp và chống cự quyết liệt để hắn phải la lên.
Tiếng động xé màn đêm. Đoàn cán bộ phía sau giật mình phát hiện ổ phục kích và rút lui an toàn.
Nhưng họng súng của kẻ thù đã nã thẳng vào ngực chị.
Chị hy sinh ngay tại chỗ. Sáng hôm sau, người mẹ già đi mò mẫm ngoài đồng chỉ nhặt được chiếc khăn đen vương máu của con gái mà quặn thắt ruột gan, không thể đến nơi chôn cất vì quân thù phong tỏa.
Ở ngoài mặt trận, cách đó hàng trăm cây số, anh Trịnh Khanh không hay biết vợ mình đã nằm lại dưới chân Núi Đôi.
Theo lời kể của ông Khanh với nhà báo Ngô Văn Học (Báo Quân đội nhân dân, 2007), khoảng 3 tháng sau ngày cưới, ông bất ngờ nhận được 3 lá thư cùng một lúc.
Một lá của chị Bắc gửi, dặn dò anh giữ ấm và báo đã đan xong cho anh một chiếc áo len. Một lá của đồng đội. Và lá thứ ba... là của gia đình báo tin: Trần Thị Bắc đã hy sinh.
Anh nhận được áo len ấm của vợ, cũng là lúc vợ anh đã lạnh lẽo dưới lớp đất sâu.
GIỌT NƯỚC MẮT CỦA 3 NGƯỜI MẸ VÀ CÁI KẾT TRỌN VẸN TÌNH NGƯỜI
Hòa bình lập lại (1955), anh Khanh ôm balô về lại Núi Đôi, tìm đến Cầu Cốn bốc hài cốt vợ đem về quê nhà Vệ Linh hương khói.
Người lính trẻ định ôm nỗi đau ấy ở vậy. Nhưng cuộc sống luôn có những cách chữa lành kỳ diệu bằng chính tình người.
Cuối năm 1957, tại thôn Hậu Dưỡng (Đông Anh), người dân chứng kiến một cảnh tượng có một không hai.
Có ba người đàn bà lớn tuổi dắt tay nhau đi... hỏi vợ cho một chàng trai.
Ba người đó là: Mẹ đẻ của liệt sĩ Trần Thị Bắc, mẹ đẻ của Trịnh Khanh và mẹ nuôi của Trịnh Khanh.
Thấy con rể vò võ một mình, chính mẹ ruột của chị Bắc đã chủ động vượt qua nỗi đau mất con, cùng thông gia đi xin cưới cô gái tên Phan Thị Khuyến cho con rể mình.
Cảm động trước tình nghĩa son sắt ấy, bà Khuyến dọn về làm vợ ông Khanh.
Suốt hàng chục năm trời sau đó, bà Khuyến cùng chồng và các con hằng năm đều trở về Núi Đôi thắp hương, giỗ chạp cho chị Bắc như một người chị ruột thịt trong nhà.
Năm 1956, nhà thơ Vũ Cao (khi đó công tác tại Sư đoàn 312) đi ngang qua Sóc Sơn, nghe được câu chuyện quá đỗi bi tráng này.
Ông tìm ra tận mộ chị Bắc, lặng người đi và viết nên bài thơ Núi Đôi rúng động văn đàn.
Trong thơ, Vũ Cao viết về một cô gái chưa chồng để biểu đạt sự trinh trắng, dang dở của tuổi thanh xuân.
Năm 2018, liệt sĩ Trần Thị Bắc đã được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
“Núi vẫn đôi mà anh mất em”...
Bảy thập kỷ đã trôi qua, cỏ đã xanh rờn trên những hố bom xưa.
Người thiếu nữ gánh hàng rong với chiếc khăn mỏ quạ năm ấy mãi mãi dừng lại ở tuổi 22.
Chiến tranh đã cướp đi sinh mệnh và hạnh phúc của chị, nhưng nó vĩnh viễn không thể cướp đi được sự kiên cường của một người chiến sĩ.
Và càng không thể xóa nhòa thứ tình nghĩa trọn vẹn, bao dung đến mức vĩ đại của những người mẹ, người vợ Việt Nam phía sau trận tuyến.
BÀI THƠ " NÚI ĐÔI"
Bảy năm về trước, em mười bảy
Anh mới đôi mươi, trẻ nhất làng
Xuân Dục, Đoài Đông hai cánh lúa
Bữa thì em tới, bữa anh sang.
Lối ta đi giữa hai sườn núi
Đôi ngọn nên làng gọi núi Đôi.
Em vẫn đùa anh: Sao khéo thế
Núi chồng núi vợ đứng song đôi!
Bỗng cuối mùa chiêm quân giặc tới
Ngõ chùa cháy đỏ những thân cau.
Mới ngỏ lời thôi, đành lỗi hẹn
Đâu ngờ từ đó bặt tin nhau.
Anh vào bộ đội, lên Đông Bắc
Chiến đấu quên mình năm lại năm
Mấy bận dân công về lại hỏi
Ai người Xuân Dục núi Đôi chăng?
Anh nghĩ, quê ta giặc chiếm rồi
Trăm nghìn căm uất bao giờ nguôi
Mỗi tin súng nổ vùng đai địch
Sương trắng người đi lại nhớ người.
Đồng đội có nhau thường nhắc nhở
Trung du làng nước vẫn chờ trông
Núi Đôi bốt dựng kề ba xóm
Em vẫn đi về những bến sông?
Náo nức bao nhiêu ngày trở lại
Lệnh trên ngừng bắn, anh về xuôi
Hành quân qua tắt đường sang huyện
Anh ghé thăm nhà, thăm núi Đôi.
Mới tới đầu ao, tin sét đánh
Giặt giết em rồi, dưới gốc thông
Giữa đêm bộ đội vây đồn Thứa
Em sống trung thành, chết thuỷ chung!
Anh ngước nhìn lên hai dốc núi
Hàng thông, bờ có, con đường quen.
Nắng lụi bỗng dưng mờ bóng khói
Núi vẫn đôi mà anh mất em!
Dân chợ Phù Linh ai cũng bảo:
Em còn trẻ lắm, nhất làng trong!
Mấy năm cô ấy làm du kích
Không hiểu vì sao chẳng lấy chồng?
Từ núi qua thôn, đường nghẽn lối
Xuân Dục, Đoài Đông cỏ ngút dày
Sân biến thành ao, nhà đổ chái
Ngổn ngang bờ bụi cánh dơi bay.
Cha mẹ dìu nhau về nhận đất
Tóc bạc thương từ mỗi gốc cau
Nứa gianh nửa mái lều che tạm
Sương nắng khuây dần chuyện xót đau.
Anh nghe có tiếng người qua chợ:
Ta gắng, mùa sau lúa sẽ nhiều
Ruộng thấm mồ hôi từng nhát cuốc
Làng ta rồi đẹp biết bao nhiêu!
Nhưng núi còn kia, anh vẫn nhớ
Oán thù còn đó, anh còn đây.
Ở đâu cô gái làng Xuân Dục
Đã trọn niềm tin gửi đất này!
Ai viết tên em thành liệt sĩ
Bên những hàng bia trắng giữa đồng
Nhớ nhau, anh gọi: em, đồng chí
Một tấm lòng trong vạn tấm lòng.
Anh đi bộ đội, sao trên mũ
Mãi mãi là sao sáng dẫn đường.
Em sẽ là hoa trên đỉnh núi
Bốn mùa thơm mãi cánh hoa thơm.
1956
- Hồ sơ Liệt sĩ, Anh hùng Trần Thị Bắc (Bảo tàng LSQG, 2019).
- Phỏng vấn ông Trịnh Khanh (Báo QĐND, 2007).
- Lời kể của nguyên tổ trưởng quân báo Lê Văn Túc (Báo PNVN, 2026).
- Hồi ức về nhà thơ Vũ Cao (Tạp chí VNQĐ, 2017).
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét